1992 Avrupa’nın ortasında olması imkansız denen savaşta binlerce evladını verdi Bosna. Aliya İzzetbegoviç 3.5 yıl ülkesinde ki kanı durdurabilmek ve dünyaya sesini duyurabilmek amacıyla defalarca kuşatma altındaki Saraybosna’nın tek çıkış yolu olan tünelden geçti. Birçok resmi görüşme sonunda anlaşma imzalamak zorunda kaldığı ‘acı ilaç’ diye ifade ettiği Dayton Anlaşması sürecinde Srebrenica…..

Modern çağın kerbelası . Yaşanan Soykırım insanlık için alnına sürülen kara bir leke. Srebrenica iki dağın ortasına kurulan bir şehir. Savaşın başından beri kuşatma altında kaldı. Yiyecek, su, elektrik olmadan şehri savunuyorlardı Sırp saldırılarına karşı.

Poticari de Hollandalı askeri birliği BM tarafından bölgeyi korumak için kamp alanı kurulmuştu. Güvenli bölge ilan edilmişti Zepa –Gorazde ve Srebrenica. Sırp saldırısının yaklaştığnını duyan Srebrenica halkı ve çevre köylerden binlerce kişi kamp alanına sığındı. Kadın- erkek-çocuk binlerce kişi, yaklaşık 30 bin Boşnak Müslüman çok zor şartlarda ki kampta 200 Hollandalı askeri birliğine emanet etmişti kendisini.

Birliğin tercümanlığını Bosnalı bir genç Hasan Nuhanovic yapıyordu.

Sırplar, Srebrenica’yı işgal ettikten sonra kamp alanına doğru ilerledi. 5 km’lik uzaklıklataki kamp alanına Sırp çetnikler ve komutanları Radko Mladic geldiklerinde Hollandalı birliği komutanından kampı teslim etmesini istedi . Hollandalı komutan bir tek kurşun dahi atmadan onlara sığınan binlerce sivili cani Sırplara teslim etti.

Ve kamp alanında yaşanan korkunç dram, 11 temmuzda başlayan binlerce müslümanı katletme, soykırım ve kadınlara tecavüz …

10 yaşından büyük tüm erkekler savaş suçlarının araştırılması bahanesi ile analarından, eşlerinden birdaha görüşmemek üzere ayrıldıklarını biliyorlardı aslında. Anneler evlatlarına, kadınlar kocalarına son kez sarılabilmişti gözyaşı ve feryatlarla…

Kampdan kamyonlara bindirilen erkeklerin binlercesi ormanın içlerinde götürülüp öldürüldü. Ormana götürülmeden hemen kamp alanının karşısında bulunan bugün şehitliğin bulunduğu yerde bulunan çalılık alanda da Müslümanları katletmeye başlamıştı çetnikler. Binlerce kişi çığlık ve feryatlarını kimseye duyuramadı. BM ve Nato yaşanan dramdan haberi olmasına rağmen seyirci kaldı.

Kamp alanında tercüman olan Hasan Nuhanovic; Sırpların kamp alanını işgalini, gelişen olayları, BM görevlisi olmasına rağmen annesini, babasını kardeşini Sırplara nasıl teslim ettiği, Srebrenica da yaşanan soykırımı tüm dünyaya duyurmak için yüzlerce röportaj ve bir çok belgeselde yer aldı.

Toplu mezarları araştırma komisyonu başkanı Amor Maşovic başkanlığında toplu mezarlar tek tek tespit edilip şehitlerin kimliği tesbit ediliyor. Toplu mezarların bulunması da açılmasında oldukca zor koşullarda oluyor, toplu mezarda bulunan sehitlerin kemiklerinin tesbiti uzun zaman alan DNA testleri ile oluyor.

Müslüman Boşnakları katleden Sırplar delilleri yok etmek için kepçe ile toplu mezarların içindeki cesetleri başka bir toplu mezara gömüyordu, böylece sehidin uzvunun bir parçası bir mezarda başka bir uzvu başka bir toplu mezarda bulunuyor. Bazı kimliklerin tesbitinin zor oldugunu belirtiyor icmp (kayıp kişiler uluslar arası comisyonu) yetkilileri. Toplu mezarın yanında yada toplu mezarın içinde derinliklerde mayın döşenmiş olabiliyor, bu araştırma apanlar açısından da büyük risk, yakılmış yada kireçlenmiş toplu mezarlardan kesinlikle sonuç alınamıyor.

İcmp yetkilisinden aldıgımız bilgiye göre Sırplar orada soykırım suçlarınının delillerini yok edebilmek için katlettikleri Müslümanların kimliklerini de yok ettiler. Sanki onlar hiç yaşamamış , anneleri ve eşleri onları ormanda kaybetmiş yalanlarının ortaya çıkmayacağını sanıyor olmalıydılar.

Srebrenica da yaşanan soykırım uluslar arası savaş suçluları mahkemesi tarafından alınan son karara göre kabul ediliyor ancak soykırım yapan ve suçlanan kararda yer verilmiyor. Bu karar Bosna Hersek’te oldukça tepki gördü . Mahkeme savcısı Karla Lopenta dün Srebrenica katliamı anma ve defin töreninde odasında düzenlediği toplantıda Boşnak gazeteciler tarafından en ağır şekilde eleştirildi.

Modern dünya ayıbını örtmeye çalışıyor olmalı , resmi rakamların 8 bin olduğu soykırımda katledilenlerin 2500 şehit kimliği tesbit edilerek mezarlarına defnedilebildi . Şehit yakınlarının ifadesi ile artık nerede olduğunu biliyoruz. Sizler işlerinizden evlerinize koşarken biz oğlumuzun kocamızın mezarına koşuyoruz diyor şehit anneleri derneği başkanı Hatice Mehmedovic, mezarı olanlar için bu biraz da olsa bir teselli ya daha kayıp olanlar … 1500 kadar şehidin kemikleri Tuzla da ki icmp merkezinde . Binlercesi hala toplu mezarlarda …

Her yıl 11 temmuzda ki bu soykırım ve kimliği tesbit edilenlerin defin töreni yapılıyor , Srebrenica belediye başkanı Abdurrahman Malkiç bunun unutturulmaması için büyük çaba sarf ediyor.

Kimlikleri tesbit edilenlerden bu yıl Hasan Nuhanovic’in babasıda vardı . Şehitler toplu mezarlardan icmp DNA testi merkezine oradan Tuzla da ki kemiklerin birleştirilmesine , Visoko da ki gasilhaneden , kahve kokulu Saraybosna Başçarşısından Srebrenica da ki mezarlığa kadar uzun bir yolculuktan sonra defn edilebiliyor .

Ä°nsan Hakları Vakfı “Ä°HH” bu yılda ÅŸehitlerin ve yakınların yanında idi . Sümeyye vakfının da katkıları ile binlerce Yasini Åžerif dağıtıldı Poticaride ve Åžehitlerin gül kokulu anımsatması anısına gülsuyu alana döküldü. Aliya Ä°zzetbegovic ÅŸehitlerini ve Bosna Hersek’i Türkiye’ye emanet etmiÅŸti . Bir sonra ki yıl Türkiye’den çok daha büyük katılım ve devlet üst düzey yetkililerinden daha yakın ilgi bekliyoruz. Zira seçim telaşına düşen siyasetçilerden hiçbiri bu önemli günde Srebrenica’da deÄŸildi , oysa Avusturya , Ä°talya , Hollanda dan birçok üst düzey tören yerinde yer aldı. Oysa orada ki Müslümanlar Radko Mladic in Srebrenica yı iÅŸgal ettiÄŸinde dediÄŸi gibi Türk olduÄŸu için katledilmiÅŸti.

Srebrenica asla unutulmamalı …

Mukadder Tanovic
IHH Bosna Hersek Proje Sorumlusu

www.olumciceklerisaraybosna.com